Diagnostyka alergii

Gdy obserwujmy u siebie lub swoich bliskich objawy, które mogą być alergią, należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu lub dermatologa (w przypadku gdy objawami są reakcje skórne). Do leczenia u specjalisty alergologa potrzebne jest skierowanie, które może być wystawione przez lekarza rodzinnego lub dermatologa.

Do zdiagnozowania alergii wykonać należy wiele wymienionych poniżej badań.

W pierwszej kolejności najważniejszy jest wywiad alergologiczny – obejmuje on ustalenie rodzinnej predyspozycji do występowania chorób alergicznych oraz skłonności do alergicznej reakcji w przeszłości. Lekarz wypytuje o objawy chorobowe, które mogą wiązać się z odczynem alergicznym. Są to m.in.: sezonowe lub całoroczne nieżyty nosa, zatok, zapalenia spojówek, pokrzywki, duszności, biegunki, zaparcia. Wywiad rodzinny, osobniczy oraz badanie przedmiotowe pacjenta, wskazujące na występowanie alergii, są wskazaniem do wykonania badań diagnostycznych, wycelowanych na konkretne alergeny.

Do badań diagnostycznych należą:

Punktowe testy skórne, śródskórne lub płatkowe (naskórne) – w przypadku testów skórnych wzorcowy antygen nanoszony jest na zadrapaną uprzednio powierzchnię skóry przedramienia lub pleców. Wynik testu odczytywany jest po 15 minutach, po zmierzeniu średnicy powstającego bąbla i otoczki rumieniowej. Do celów porównawczych wykonuje się próbę z roztworem histaminy podanym w identyczny sposób. Reakcja na alergen pod postacią rumienia i bąbla jest wskaźnikiem liczby przeciwciał aktywowanych do udziału w tej odpowiedzi. Wynik testów zależy również od zdolności do uwalniania mediatorów oraz od stopnia wrażliwości tkanek na ich działanie.

Testy prowokacyjne, donosowe – badany alergen podaje się w postaci inhalacji lub aplikacji na małżowinę dolną w jamie nosowej. Następnie ocenia się stopień reakcji błony śluzowej nosa na podane substancje. Testy te są pomocne w diagnostyce na alergeny wziewne lub w alergii zawodowej.

Test prowokacji spojówek – wyciągi alergenowe o wzrastającym stężeniu zakrapla się do worka spojówkowego jednego oka, a rozcieńczalnik do drugiego. Zaczerwienienie, świąd wskazują na prawdopodobieństwo uczulenia na dany alergen.

Dooskrzelowe testy wziewne – testy służą do oceny reaktywności dolnych dróg oddechowych na alergen zastosowany do danej prowokacji, a także do oceny nieswoistej nadreaktywności oskrzeli, np. w teście prowokacji histaminą lub zimnym powietrzem.

Badania czynnościowe układu oddechowego

Rynomanometria – ocenia zdolność przepływu powietrza przez jamę nosową, w zależności od różnicy ciśnienia między początkiem i końcem jamy nosowej.

Spirometria – polega na mierzeniu określonych objętości i szybkości przepływu powietrza w drogach oddechowych. Jest to szczególnie ważne badanie w diagnostyce astmy.

Oznaczanie ilościowe całkowitej i swoistej immunoglobuliny E w surowicy krwi (IgE) – całkowite stężenie IgE zależy od genetycznych mechanizmów kontroli jej wytwarzania oraz od zdolności do jej syntezy. Jednak prawidłowe stężenie IgE nie wyklucza alergii. Wzrost swoistej IgE dla konkretnego alergenu może nie powodować wzrostu całkowitego stężenia IgE. Oznaczenie swoistej IgE w surowicy jest istotne dla potwierdzenia IgE - zależnej reakcji chorego na dany alergen. Najczęściej oznacza się ją w odniesieniu do roztoczy kurzu domowego, pyłku drzew, traw, chwastów, naskórków zwierząt, pleśni, jadów owadów, a także pokarmów. Jest to także ważne badanie w diagnostyce alergii u dzieci i pacjentów, u których wykonanie innych badań jest trudne lub niemożliwe (np. gdy przyjmowane na stałe leki z powodu innych schorzeń uniemożliwiają prawidłową interpretację testów skórnych i powakacyjnych, ponieważ osłabiają odpowiedź układu immunologicznego, a niemożliwe jest ich odstawienie na czas wykonania badań).

Ocena odsetka/liczby granulocytów kwasochłonnych we krwi obwodowej informuje o stanie nasilenia zapalenia. Ważny jest wzrost odsetka granulocytów kwasochłonnych w rozmazie krwi > 6%, a zwłaszcza wzrost liczby bezwzględnej > 400/mm3. Dla alergii charakterystyczny jest mierny wzrost tych wartości. Znaczny wzrost występuje w chorobach pasożytniczych, chorobach tkanki łącznej, nowotworach i innych chorobach.

Bibliografia

Kowalski M. Immunologia kliniczna, Mediton, Łódź 2000, ISBN 83-913433-0-8
Obłutowicz K., Alergologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 978-83-200-4233-7
Osiadło G., Badania czynnościowe w diagnostyce układu oddechowego, AWF Katowice, Katowice 2002, ISBN 83-87478-46-6
Tomaszewski J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-3591-0

Diagnostyka alergii