Choroby wysypkowe u dzieci

Zmiany wysypkowe dość często pojawiają się na skórze małego dziecka, co wiąże się z dużym niepokojem rodziców, ale dla pediatry jest ważną wskazówką diagnostyczną. Wysypka bowiem może świadczyć o infekcji wirusowej, bakteryjnej, ale też może być skórną manifestacją alergii u dziecka. Bardzo ważne jest jednak, aby jej nie bagatelizować, gdyż może być objawem chorób zakaźnych, do których należąodra, różyczka, ospa wietrzna czy też płonica. Większość z nich przenosi się drogą kropelkową, a źródłem zakażenia jest przede wszystkim osoba chora.


Dzięki powszechnie występującym szczepieniom ochronnym choroby takie jak odra czy różyczka występują obecnie znacznie rzadziej.

Pokrzywka

Najczęściej u niemowląt i małych dzieci występuje pokrzywka alergiczna związana z odpowiedzią układu obronnego organizmu dziecka na kontakt z obcym do tej pory alergenem. U niemowląt głównym źródłem alergenu zwykle są środki chemiczne, w których prana jest bielizna dziecka lub kosmetyki używane do pielęgnacji. Wówczas główną lokalizacją wysypki kontaktowej będą miejsca ocierania się bielizny o skórę: zgięcia w stawach, szyja, ale też plecy czy brzuch. Istotne reakcje alergiczne u małych dzieci wywołuje również pokarm. Do najczęstszych produktów alergizujących zaliczane jest mleko krowie, orzechy, ryby, soja, jajo kurze.

Wysypka alergiczna ma zazwyczaj charakter bąbli pokrzywkowych o wyraźnych granicach i gładkiej powierzchni. Skóra w miejscu wykwitu jest bardziej ocieplona i z reguły swędząca.
Najlepszym sposobem na złagodzenie objawów jest dieta eliminująca niewłaściwe pokarmy, zmiana proszku czy kosmetyku, który mógł wywołać wysypkę, a także stosowanie leków przeciwhistaminowych zmniejszających objawy alergiczne.

Trzydniówka

Rumień nagły, powszechnie nazywany gorączką trzydniową, dotyka głównie niemowlęta i dzieci do 4. roku życia. W pierwszym okresie choroby dziecko gorączkuje (39–40°C) przez trzy do pięciu dni i jest osłabione. Wysokiej temperaturze może towarzyszyć biegunka, ból gardła, ból głowy czy też nieżyt nosa. Widać zatem, że objawy te nie są charakterystyczne i mogą sugerować przeziębienie. Ulgę dziecku przynosi spadek gorączki, któremu towarzyszy pojawienie się drobnej, różyczkopodobnej wysypki, mogącej utrzymywać się nawet do trzech dni. Z reguły lokalizuje się ona na brzuchu, plecach, karku i kończynach.

Rokowanie jest bardzo dobre, a pojawienie się wysypki wskazuje na zdrowienie.
Jedynym poważnym zagrożeniem dla dziecka są drgawki, które mogą towarzyszyć gorączce, dlatego ważne jest, aby obniżać temperaturę ciała przy pomocy leków przeciwgorączkowych. W przypadku wystąpienia drgawek gorączkowych należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem i podać lek przeciwdrgawkowy dla dzieci dostępny w czopkach. Niestety nie ma skutecznej profilaktyki zapobiegającej zarażeniu wirusem.

Różyczka

Jest niegroźną chorobą zakaźną wieku dziecięcego. Okres wylęgania (od momentu zetknięcia się z wirusem do pojawienia się objawów) trwa około dwóch do trzech tygodni.

W przebiegu choroby bardzo charakterystyczne jest powiększenie węzłów chłonnych zausznych i tylnych szyi. Limfadenopatia z reguły pojawia się na dzień przed wystąpieniem wysypki. Mogą jej towarzyszyć również niewielkie objawy infekcji górnych dróg oddechowych, zapalenie spojówek i ciepłota ciała podwyższona do 38,5°C. Bladoróżowa wysypka o charakterze plamisto-grudkowym w pierwszej kolejności obejmuje twarz, a następnie w dość szybkim tempie pojawia się na całej skórze. Na twarzy może przybierać obraz zlewnych plamek i przeważnie znika po 3 dniach. Leczenie jest objawowe i obejmuje podawanie dziecku leków przeciwgorączkowych w razie potrzeby i przebywanie w domu przez okres zakaźności, który trwa jeszcze do 4 dni po ustąpieniu wysypki.

W celu zapobiegania zakażeniu dzieci podlegają obowiązkowemu szczepieniu skojarzoną szczepionką przeciwko śwince, odrze i różyczce (MMR). Pierwszą dawkę otrzymują w 13.–14. miesiącu życia, a drugą w 10. roku życia.

Odra

To ostra, bardzo zakaźna choroba wirusowa, która w dobie powszechnych szczepień występuje stosunkowo rzadko.

Na kilka dni przed wystąpieniem wysypki pojawiają się objawy infekcji górnych dróg oddechowych z zapaleniem krtani i światłowstręt z zapaleniem spojówek. Dziecko ma męczący, „szczekający” kaszel i w znacznym stopniu obniżone samopoczucie. Zdarza się również, że w tym czasie na śluzówkach jamy ustnej występują charakterystyczne białe plamki z czerwoną, zapalną obwódką. Gruboplamista lub grudkowa, zlewna wysypka pojawia się jednocześnie z wystąpieniem wysokiej gorączki powyżej 39°C. Pierwszego dnia zmiany skórne obejmują twarz, następnie tułów i kończyny górne, a w trzeciej dobie schodzą na kończyny dolne.

Wysypka znika w tej samej kolejności, w jakiej się pojawiła, ze złuszczaniem naskórka i pozostawieniem brązowych przebarwień.

Odra może pozostawiać po sobie niebezpieczne powikłania ze strony ośrodkowego układu nerwowego i oddechowego, dlatego obowiązkowo u dzieci stosuje się wyżej wymienioną szczepionkę skojarzoną MMR.

Ospa wietrzna

Jest jedną z najbardziej zaraźliwych chorób zakaźnych. Większość zakażeń występuje
u dzieci poniżej 15. roku życia. Przed wystąpieniem wysypki ospowej pojawiają się typowe objawy choroby wirusowej, takie jak bóle głowy, mięśni, brzucha. Wysypka pojawia się około 1–2 dni po wystąpieniu powyższych dolegliwości. Wykwity mają charakter plamek, grudek, które przechodzą w pęcherzyki wypełnione płynem. Po 2 dniach pęcherzyki przybierają postać krost, które przysychają. Gorączka może towarzyszyć zmianom skórnym i trwa zwykle od 4 do 5 dni. Dziecko odczuwa silny świąd, należy jednak je pilnować, aby nie rozdrapywało zmian ze wzglądu na pozostające szpecące blizny.

Na polecenie lekarza można zastosować u dzieci leki przeciwświądowe i przeciwgorączkowe. Należy unikać miejscowego stosowania pudrów, gdyż mogą tworzyć dobre środowisko dla rozwoju bakterii odpowiadających za nadkażenie wykwitów. Po konsultacji z lekarzem na wykwity można zastosować roztwór nadmanganianu potasu w odpowiednim rozcieńczeniu. Leczenie przyczynowe acyklowirem, który zapobiega namnażaniu się wirusa, stosuje się u osób zagrożonych ciężkim przebiegiem ospy.

Płonica

Jest bakteryjną chorobą zakaźną, wywoływaną przez paciorkowce. Charakterystycznym objawem choroby jest malinowy żywoczerwony język, bolesne gardło i wysypka. Wykwity układają się na skórze linijnie i mają charakter drobnych plamek, a dziecko wygląda, jakby było pokłute szczotką ryżową. Wysypka jest bardziej obfita w miejscach ocieplonych, a skóra na brodzie jest wolna od wykwitów. Po około dwóch tygodniach naskórek na powierzchni dłoni ulega złuszczaniu, co pozwala na wsteczne potwierdzenie diagnozy.

Chorobę należy bezzwłocznie leczyć antybiotykiem.