Alergia - powikłania i rokowanie

Żadne z objawów alergicznych nie są przez nas mile widziane, najczęściej dlatego, że sprawiają trudności w codziennym funkcjonowaniu. Większość reakcji stanowi tylko niedogodność czy defekt kosmetyczny i pogarsza jakość naszego życia, niektóre są jednak dla niego niebezpieczne.

Alergia może objawiać się na różne sposoby i bardziej lub mniej niekorzystnie działać na nasze zdrowie. Warto wiedzieć, że leczenie alergii, choć nie pozwala zlikwidować jej przyczyny, jest ważne ze względu na inny cel – niedopuszczenie do jej większego rozwoju. Alergia jest stanem zapalnym, który sam działa niekorzystnie na nasz organizm, szczególnie na narząd, w którym przebiega. Hamowanie procesu zapalenia alergicznego nie pozwala więc na jego niekorzystny wpływ na nasze organy.

Co to jest „marsz alergiczny”?

U osoby, która posiada wrodzoną skłonność do reakcji alergicznych, obserwować możemy, że proces zapalenia alergicznego wraz z biegiem czasu zajmuje kolejne narządy, przenosi się, „wędruje” z jednego na inny. Początkowo, w okresie niemowlęcym „marsz alergiczny” zaczyna się objawami atopowego zapalenia skóry lub uczulenia pokarmowego. Około 3.–5. roku życia objawy te ustępują, a mogą pojawić się dolegliwości ze strony układu oddechowego: katar alergiczny lub astma. Czasem wszystkie wymienione dolegliwości mogą występować równocześnie. To „roznoszenie się” zapalenia po organizmie wynika z tego, że kiedy w jakimś narządzie, np. skórze, dochodzi do alergicznego zapalenia, zostaje stymulowane tworzenie większej ilości komórek zapalnych, które również mogą reagować w odpowiedzi na alergeny.

Alergiczny nieżyt nosa

W części przypadków przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa, obrzęk  śluzówki w nosie, zaleganie wydzieliny doprowadzają do rozwoju przewlekłego zapalenia zatok. Rzadziej pojawiają się w nosie polipy (czyli przerośnięta błona śluzowa), które mogą wpuklać się do jamy nosa i zmniejszać jego drożność. Zazwyczaj jednak po dłuższym czasie trwania alergicznego zapalenia jamy nosowej objawy stają się mniej uciążliwe, czasem samoistnie przemijają.

Alergiczne zapalenie spojówek

Rokowanie w tej chorobie jest dobre. Alergiczne zapalenie spojówek bywa uciążliwe, ale nie niesie poważniejszych następstw.

Pokrzywka

Rokowanie jest dobre, gdyż większość wysypek pokrzywkowych pojawia się szybko i znika samoistnie. Choroba jest oczywiście groźniejsza, gdy razem ze zmianami na skórze pojawia się obrzęk dróg oddechowych.

Atopowe zapalenie skóry

Atopowe zapalenie skóry może zostać powikłane przez inne dołączające się choroby skóry. Kiedy często myjemy i moczymy dłonie, szczególnie z użyciem detergentów, może dojść do zaostrzenia się atopowego zapalenia skóry. Zmiany na skórze mogą zostać nadkażone bakteriami, wirusami, np. opryszczki, czy grzybicą. Choroba czasem dotyka również narządu wzroku, doprowadzając do alergicznego zapalenia spojówek i powiek. W wyniku ciągłego pocierania i drapania  swędzących oczu może dojść do przerostu rogówki, czyli przezroczystej, cienkiej warstwy pokrywającej środkową część oka. Upośledza to widzenie. Przebieg atopowego zapalenia skóry jest trudny do przewidzenia. U około połowy chorujących dzieci objawy zanikają do 5. roku życia. U młodzieży można obserwować dalsze ustępowanie objawów, jednak u części osób choroba nawraca również w wieku dorosłym. U około 50% dzieci, które chorowały na zapalenie skóry w późniejszym wieku, rozwija się choroba alergiczna układu oddechowego – astma lub alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa.

Kontaktowe zapalenie skóry

Powikłaniem tej choroby może być zakażenie bakteryjne lub grzybicze zmian skórnych, gdyż skóra objęta procesem alergicznym jest mniej odporna na działanie mikroorganizmów. Tylko u około 1/3 chorujących na kontaktowe zapalenie skóry objawy zanikają po ustaniu kontaktu z alergenem. Najczęściej choroba przewleka się i trudno ją do końca wyleczyć.

Alergia na jad owadów

Jest niebezpieczną postacią alergii. Najczęściej dochodzi tylko do reakcji miejscowej na użądlenie w postaci opuchnięcia, zaczerwienienia, bólu, czasem z niewielką gorączką lub złym samopoczuciem. U osób skłonnych może doprowadzić do silnej reakcji zapalnej, związanej z rozszerzeniem naczyń i spadkiem ciśnienia tętniczego, co stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia.

Wstrząs anafilaktyczny

Stan taki nazywa się wstrząsem, a gdy jest on spowodowany nadmierną reakcją na alergen, nazywany jest wstrząsem anafilaktycznym. Najczęstsze przyczyny anafilaksji to użądlenia owadów, a także leki i pokarmy. Mogą wystąpić różne objawy związane z taką reakcją. Pojawiają się one w czasie od 5 do 30 minut po kontakcie z alergenem. Mogą prowadzić do: wysypki pokrzywkowej i obrzęku skóry. U 1/4 osób pojawia się nagłe uczucie gorąca z zaczerwienieniem twarzy. Częste są objawy związane z drogami oddechowymi: świszczący oddech, duszność, zadyszka, a także dławienie się, niemożność mówienia, trudności z połykaniem. Często robi się po prostu słabo, pojawiają się mroczki przed oczami, brakuje siły. U połowy osób, u których doszło do reakcji wstrząsowej, występują dolegliwości związane z przewodem pokarmowym: bóle brzucha, nudności, wymioty, rzadziej inne zaburzenia, jak bóle głowy czy napad padaczkowy. Stan taki może prowadzić szybko do śmierci osoby chorej, a bezpośrednią jej przyczyną jest niedomaganie serca z powodu jego niedokrwienia lub niemożność skutecznego oddychania z powodu zwężenia dróg oddechowych. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia. Osoba, u której wcześniej wystąpiły takie objawy, powinna bezwzględnie mieć przy sobie odpowiednie leki, aby móc zareagować, gdy tylko pojawią się pierwsze symptomy tej groźnej reakcji alergicznej.

Rokowanie w chorobach alergicznych jest, jak widać, bardzo różne, w zależności od rodzaju reakcji alergicznej. Jeśli zaobserwujemy u siebie objawy związane z omówionymi, groźniejszymi reakcjami alergicznymi, należy udać się do alergologa w celu zdiagnozowania przyczyny i omówienia sposobów zapobiegania podobnym reakcjom, zagrażającym życiu, w przyszłości.

Bibliografia

Chazan R., Pneumonologia i alergologia praktyczna - badania diagnostyczne i terapia, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2011, ISBN 978-83-7522-061-2
Silva-Rodrigues A., Wahl R., Alergologia w praktyce, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2007, ISBN 978-83-7522-017-9
Antczak A. Wielka interna - pulmonologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2010, ISBN 978-83-60135-76-1
Campbell J.L., Chapman M.S., Dinulos J.G.H., Habif T.P., Zug K.A. Dermatologia - diagnostyka różnicowa, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-039-9

Mechanizmy rozwoju alergii