Alergia - podstawowe informacje

Alergia jest schorzeniem, które definiuje nieprawidłową reakcję organizmu na czynniki obecne w środowisku, a są one tolerowane przez większość osób. Reakcja taka może pojawić się w różnym czasie, nawet jeśli wcześniej nigdy nie występowała. Człowiek może odpowiadać reakcją alergiczną na różne sposoby. Najczęściej dotyczy to narządów, które bezpośrednio stykają się z cząsteczkami środowiska zewnętrznego, takich jak: skóra, drogi oddechowe i przewód pokarmowy.

Co może wywołać reakcję alergiczną?

Reakcję alergiczną może wywołać bardzo wiele czynników. Można je podzielić na czynniki środowiska naturalnego i czynniki obecne w środowisku skażonym, zanieczyszczonym chemicznie przez człowieka. Czynniki powodujące w organizmie reakcję alergiczną noszą wspólną nazwę alergenów. Najczęściej w środowisku naturalnym występują alergeny wziewne, czyli takie, które pobieramy do dróg oddechowych wraz z powietrzem. Są one naturalnie obecne we wdychanym powietrzu, a po dostaniu się do dróg oddechowych wywołują reakcję z ich strony. Możemy więc wdychać unoszące się w powietrzu odchody roztoczy, pyłki traw, drzew i chwastów, pleśnie oraz naskórek zwierząt. Reakcje w przewodzie pokarmowym powodują spożywane pokarmy: mleko, jaja, orzechy, ryby, soja, seler, mąka, czekolada, mięso, skorupiaki, rośliny strączkowe. Alergenami są również jady owadów: os, pszczół i szerszeni.

Alergeny pochodzące ze środowiska skażonego to m.in.: metale, takie jak: nikiel, chrom, cynk, kobalt i inne, gumy pochodzenia roślinnego i dodatki stosowane do ich produkcji, lateks, tworzywa sztuczne, substancje dodatkowe w pokarmach oraz wiele innych związków chemicznych. Do tej grupy należy zaliczyć także leki i kosmetyki.

W jaki sposób dochodzi do reakcji alergicznej?

Alergolodzy, czyli lekarze zajmujący się diagnozowaniem i leczeniem alergii, wyróżniają 4 podstawowe sposoby przebiegania reakcji alergicznej.

Reakcja alergiczna typu pierwszego – tzw. natychmiastowa

Polega na tym, że obecne we krwi białka, zwane immunoglobulinami (przeciwciała), rozpoznają cząsteczkę, która znalazła się w organizmie, na przykład fragmenty pleśni pojawiające się w powietrzu, jako obcą i zagrażającą temu organizmowi. Rozpoczynają więc proces mający na celu ich zniszczenie. Za pomocą różnych wydzielanych białek organizm chce bronić się przed taką „inwazją”. W konsekwencji doprowadza to do stanu zapalnego danej tkanki, np. wysypki rumieniowo-bąblowej, obrzęku (czyli jakby opuchnięcia) błony śluzowej, skurczu mięśni gładkich, np. w oskrzelach. Jest to reakcja nieprawidłowa i nadmierna. Organizm zdrowych osób toleruje obecność tych cząsteczek.

Reakcja alergiczna typu drugiego – inaczej zwana cytotoksyczną

Uczestniczą w niej również przeciwciała, prowadząc do niszczenia własnych komórek organizmu, na które organizm się uczulił. Reakcja ta prowadzić może do niszczenia niektórych składników krwi i spadku ich ilości, spowodowana jest najczęściej lekami lub pokarmami.

Reakcja alergiczna typu trzeciego

Jest to reakcja, w której przeciwciała łączą się po kilka w kompleksy i krążą we krwi. Mogą wywoływać zapalenie naczyń, a jeśli osiądą w jakimś narządzie, prowadzą do jego niszczenia i uszkodzenia jego funkcji – może to dotyczyć np. nerek czy płuc. Przyczynami mogą być leki, pokarmy czy wiele związków chemicznych.

Reakcja alergiczna typu czwartego – inaczej komórkowa

Polega na atakowaniu cząsteczek obcych i wrogich dla organizmu przez białe krwinki – limfocyty. Powodem takiego odczynu może być np. lateks, z którego robione są rękawiczki. Kontakt skóry z jego cząsteczkami powoduje reakcję typu czwartego i powstanie wyprysku na skórze.

Jak może więc wyglądać alergia?

Jak już wspomniano, reakcja alergiczna może zachodzić w różnych narządach lub występować w całym organizmie. Przebieg jej może być łagodny lub zagrażać życiu. Najcięższą manifestacją alergii jest wstrząs anafilaktyczny – ogólnoustrojowa reakcja przebiegająca w całym organizmie w odpowiedzi na obecność cząsteczek alergenu. Może ona prowadzić do znacznego spadku ciśnienia, co zagraża życiu osoby, u której wystąpi taki odczyn. Alergia może objawiać się w układzie oddechowym jako napady duszności, może również skutkować zapaleniem tkanki płucnej utrudniającej oddychanie czy zapaleniem krtani. Łagodniejszymi jej formami są katar alergiczny, zapalenie spojówek czy polipy nosa. Na skórze obserwować możemy różnego rodzaju wysypki. Może to być pokrzywka, czyli wysypka mogąca pojawić się na ciele nagle, podobna do ugryzienia owada. Pokrzywce towarzyszy lub występuje samodzielnie tzw. obrzęk naczynioruchowy, czyli puchnięcie skóry warg, powiek, błon śluzowych gardła i krtani.

Objawem alergii mogą być również pojedyncze ogniska zaczerwienienia i złuszczania skóry. Początkowo tworzą się zaczerwienienie i obrzęk, następnie nadżerka pokrywająca się strupkiem. Objaw taki może pojawić się w miejscu kontaktu skóry z kolczykiem czy guzikiem metalowym lub w innych miejscach ciała, np. na twarzy. U dzieci częstą postacią alergii jest atopowe zapalenie skóry objawiające się zmianami skórnymi w zgięciach kończyn, szyi, grzbietach rąk i tułowiu. Często towarzyszą temu suchość skóry oraz jej swędzenie. Skóra czasem reaguje alergicznie również na światło słoneczne i sztuczne! Związane jest to również z przeciwciałami krążącymi we krwi. Reakcja na alergeny w przewodzie pokarmowym, szczególnie u dzieci, może objawiać się bólami brzucha, biegunkami z domieszką krwi, wymiotami i słabym wzrostem masy ciała.

Alergia może więc manifestować się na bardzo różne sposoby i pociągać za sobą inne konsekwencje zdrowotne, od wysypki po duszność i zagrażający życiu wstrząs anafilaktyczny. Wynika to z tego, że może zajmować różne narządy i różne są mechanizmy jej rozwoju. 


Bibliografia

Chazan R., Pneumonologia i alergologia praktyczna - badania diagnostyczne i terapia, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2011, ISBN 978-83-7522-061-2
Silva-Rodrigues A., Wahl R., Alergologia w praktyce, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2007, ISBN 978-83-7522-017-9
Antczak A. Wielka interna - pulmonologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2010, ISBN 978-83-60135-76-1
Mędrala W., Podstawy alergologii, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2006, ISBN 83-89009-53-6

Czym jest alergia?