Alergia na aspirynę

Kwas acetylosalicylowy, powszechnie znany pod nazwą aspiryny, jest związkiem chemicznym obecnym w wielu lekach dostępnych bez recepty, jak również jednym ze składników leków złożonych, a także związkiem chemicznym zawartym w pożywieniu.

Nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy w populacji ogólnej występuje średnio z częstością 0,6–2,5%. Nadwrażliwość na aspirynę ujawnia się zwykle w trzeciej lub czwartej dekadzie życia. Objawy alergii pojawiające się po zażyciu aspiryny cechuje duży zakres zmienności osobniczej, tzn. każda osoba uczulona może mieć różnie nasilone objawy alergii. Objawy uczulenia zależą również od rodzaju i dawki przyjętego leku. Reakcje alergiczne u osób predysponowanych najczęściej manifestują się wodnistą wydzieliną z nosa, blokadą nosa, kichaniem, łzawieniem, zaczerwienieniem twarzy, zmianami skórnym pod postacią pokrzywki lub rumienia. Do objawów ze strony układu oddechowego zalicza się kaszel, trudności w oddychaniu, duszność wywołaną skurczem oskrzeli. Groźnym objawem nadwrażliwości jest występujący nagle po przyjęciu leku obrzęk naczynioruchowy, tzw. obrzęk Quinckiego. Obejmuje on okolice twarzy, głównie warg, języka, powiek. Czasem mogą występować objawy ze strony przewodu pokarmowego, np. biegunka.

W przypadku przewlekłego stosowania preparatów aspiryny oraz współistnienia niezbyt nasilonej alergii, kiedy chorzy nie wiążą objawów z przyjmowaniem leku, może dochodzić do występowania przewlekłego stanu zapalnego błon śluzowych nosa i dolnych dróg oddechowych. Wynikiem jest powstawanie polipów w nosie i zatokach obocznych nosa, które dodatkowo utrudniają oddychanie, upośledzają wentylację zatok, upośledzają węch, utrudniają odpływ wydzieliny i wtórnie prowadzą do zaostrzenia procesu zapalnego nosa i zatok. Pomimo interwencji chirurgicznej polipy mają tendencję do nawracania.

Dodatkowo u chorych przyjmujących aspirynę mogą po kilkunastu miesiącach nasilać się objawy zwężania dróg oddechowych, czyli objawy bronchospastyczne, i może rozwinąć się astma aspirynowa. Jednoczesna obecność polipów w nosie, uczulenia na aspirynę oraz astmy aspirynowej nazywana jest triadą aspirynową. Astma indukowana aspiryną z uwagi na często burzliwy przebieg oraz trudności w terapii pozostaje nadal istotnym problemem.

Do działań niepożądanych aspiryny, oprócz indukowania astmy, należy także pieczenie i ból brzucha. Niekiedy na skutek nadwrażliwości lub przedawkowania obserwuje się nudności, wymioty, bóle głowy, zawroty głowy, pocenie się, krwawienia z przewodu pokarmowego. Bardzo rzadkim, ale ciężkim powikłaniem występującym u dzieci po przyjęciu aspiryny jest zespół Reye’a objawiający się wymiotami, dolegliwościami ze strony ośrodkowego układu nerwowego, stłuszczeniem wątroby. Etiologię zespołu Reye’a przypisuje się stosowaniu kwasu acetylosalicylowego w leczeniu zakażenia wirusowego u dzieci.

Aspiryna odgrywa obecnie bardzo ważną rolę w leczeniu nie tylko powszechnych przeziębień, ale jest również bardzo istotna w przewlekłej terapii schorzeń serca, głównie pacjentów z chorobą wieńcową, w ostrym zawale serca lub przewlekle po zawale serca czy po operacji kardiochirurgicznej – po tzw. wszczepieniu „by-passów”. W przypadku konieczności stosowania u tych chorych preparatów aspiryny przeprowadza się pod kontrolą lekarza próbę odczulania. Odczulanie rozpoczyna się od przyjmowania przez pacjenta początkowo małych, a następnie większych dawek aspiryny aż do dawki terapeutycznej. Jednocześnie lekarz monitoruje parametry życiowe chorego, np. tętno, ciśnienie krwi i obecność ewentualnych objawów alergii, jak duszność, obrzęk twarzy. Jeżeli pacjent pomyślnie przejdzie proces odczulania, tzn. nie wystąpią u niego objawy alergiczne, można stosować u niego preparaty aspiryny przewlekle. Zapewnia to lepsze rezultaty w leczeniu choroby wieńcowej serca. Każdy taki pacjent musi pamiętać, by nie przerywać leczenia aspiryną. W przypadku przerwania leczenia, po ominięciu dawki aspiryny może wystąpić znów alergia i nietolerancja wymagająca pod kontrolą lekarza kolejnego powolnego procesu włączania tego leku do terapii.